Tadhana at Malayang Kalooban

Mahirap unawain ang tadhana at malayang kalooban sapagkat may mga pagkakataong nauuwi tayo sa isang destinasyong hindi natin inaasahan. Pinananatili nito ang hiwaga ng tadhana, buhay at kamatayan at ginagawa ang ating papel sa mundong ito bilang paksang laging kawili-wiling pag-isipan. Kung alam na natin nang eksakto kung saan tayo nakatakdang makarating, hindi magiging ganoon ka-interesante ang paglalakbay sa buhay at maaaring hindi tayo gumawa ng mga pambihirang hakbang upang umunlad.

Ang hiwaga ng tadhana ang nagpapasiklab sa pag-iisip, samantalang ang ganap na katiyakan ay maaaring magpahina rito. Dahil sa pag-aalala at kuryosidad, kumokonsulta tayo sa mga astrologo, propeta at mambabasa ng palad at nakakakuha ng kaunting ginhawa mula sa kanilang mga pahayag kahit hindi talaga natin alam kung ano ang naghihintay. Ang mga pilosopiyang hindi lubusang tugma sa katotohanan at realidad ay maaaring pansamantalang pampalubag-loob lamang; kapag bumalik ang problema, sinisisi natin ang tadhana o kapalaran. Gayunman, hindi natin matatakasan ang batayang realidad na may isang di-personal na pangkalahatang batas na nagsasabing may naaangkop na reaksiyon ang bawat kilos. Kaya sa halip na palaging lumaban sa katotohanan, kailangan nating umangkop o tanggapin ang posibilidad ng isang hindi nakikitang puwersang nakaaapekto sa takbo ng mga pangyayari sa ating buhay.

Ang tadhana ng bawat tao ay hindi lamang nakasalalay sa hirap na dinaranas kundi sa paraan ng pagtugon natin dito sa pamamagitan ng malayang kalooban. Walang saysay ang puro reklamo sa kapalaran kapag dumarating ang sakuna; kung maaari, kumilos bago ito mangyari, at kung tunay na hindi maiiwasan ay tanggapin ito. May mga pilosopong nagsasabing ang pagtanggap ay hindi pagsuko sa kapalaran o pagkatalo sa isang malupit na predestinasyon, kundi simpleng pagkilos sa loob ng balangkas ng kasalukuyang kalagayan.

Ayon sa karma, ang sariling kilos ng bawat tao ay may kaugnayan sa mga nangyayari sa kanyang buhay at hindi natin lubusang matatakasan ang mga bunga nito; nagkakaiba lamang ang panahon bago lumitaw ang bawat reaksiyon. Iba-ibang halaman ang nangangailangan ng iba-ibang tagal upang lumaki, at sa parehong paraan ay iba-ibang kilos ang nangangailangan ng iba-ibang panahon upang mamunga. May mga kilos na maaaring magbunga nang lampas pa sa natitirang buhay ng taong gumawa nito. Sa ganitong mga kaso, pinaniniwalaang mararanasan pa rin ng tao ang resulta sa susunod na buhay. Bilang isang batas ng pagkakaisa ng sansinukob na hindi nakasalalay sa isang partikular na diyos, sinasabi ng karma na bawat kilos ay may katumbas na reaksiyon at kailangang malampasan natin ang masasamang kalagayang tayo rin mismo ang tumulong na mabuo.

Napakahirap unawain ang mga nangyayari sa ating buhay habang tinatimbang ang relatibong kahalagahan ng malayang kalooban at tadhana. Ang mga taong naniniwala sa ganap na kapangyarihan ng isa lamang sa dalawa ay madalas malito at nawawalan ng kapanatagan. Ang ilan ay nasasangkot sa maraming sitwasyon dahil sa ego at personalidad kapag sobra silang naniniwala sa malayang kalooban, samantalang ang lubos na umaasa sa tadhana ay maaaring mawalan ng mga layunin at motibasyon. Kaya nananatili ang tanong kung may itinakda na ba ang tadhana para sa buhay natin o hinahayaan ba tayo ng malayang kalooban na piliin kung paano tayo mamumuhay. May paniniwala rin na maaaring naghanda na ang ating kaluluwa ng maraming posibilidad, marahil may mga kasunduan sa ibang kaluluwa upang maging kasama sa buhay o magsagawa ng partikular na uri ng gawain.

Ang mga posibilidad na ito na naihanda nang maaga, na tinatawag na pangkalahatang plano ng buhay o gawain sa buhay, ay maaaring magbigay ng panloob na kapayapaan nang hindi nangangahulugang ganap na nakapirmi ang tadhana. Maaaring manatiling matatag ang pangkalahatang plano ng isang siklo ng buhay, ngunit may ilang partikular na bahagi na maaaring magbago ayon sa mga pagpiling ginagawa natin at ng ibang tao. Unti-unti nating nakikilala ang mga pagbabagong ito at mas nakakaayon tayo sa ating kaluluwa. Mabuting gamitin nang responsable ang malayang kalooban matapos maabot ang isang antas ng kapanahunan; gayunman, may mga bagay sa buhay na malinaw na tila lampas sa saklaw nito. Walang sinuman ang may ganap na makatuwirang sagot kung bakit ang dalawang magkapatid na ipinanganak at lumaki sa magkaparehong kalagayan ay nagpapakita ng magkaibang ugali, o kung bakit may ipinapanganak na mayaman at may ipinapanganak na mahirap. Marami ring mapaminsalang pangyayari sa kalikasan at sansinukob kung saan halos walang pangunahing papel ang tao.